Poślizgnięcie na mokrej posadzce, skaleczenie przy maszynie, upadek z drabiny. Nawet w dobrze zorganizowanej firmie może dojść do zdarzenia, w którym ktoś odniesie obrażenia. Od tego, co wydarzy się w pierwszych minutach i dniach, zależy zdrowie poszkodowanego, jego prawa do świadczeń i bezpieczeństwo pozostałych pracowników. Poniżej wyjaśniamy, jak postępować, gdy dojdzie do zdarzenia, które może być uznane za wypadek przy pracy.
W skrócie: najpierw pierwsza pomoc i wezwanie pomocy, potem zabezpieczenie miejsca zdarzenia. Pracodawca powołuje zespół powypadkowy, który ma 14 dni na sporządzenie protokołu. Wypadek śmiertelny, ciężki lub zbiorowy trzeba niezwłocznie zgłosić inspektorowi pracy i prokuratorowi. Poszkodowanemu przysługuje m.in. zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Czym jest wypadek przy pracy?
Według ustawy wypadkowej za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Chodzi o sytuacje podczas wykonywania zwykłych obowiązków, poleceń przełożonych, a także czynności na rzecz pracodawcy wykonywanych nawet bez polecenia. Warunki są cztery: zdarzenie nagłe, przyczyna zewnętrzna, uraz i związek z pracą. Wypadek w drodze do pracy lub z pracy to osobna kategoria, z inną procedurą i inną dokumentacją.
Pierwsze minuty: ratowanie zdrowia i zabezpieczenie miejsca
- Zadbaj o własne bezpieczeństwo. Zanim podejdziesz do poszkodowanego, wyłącz maszynę, odłącz zasilanie, oceń, czy nic Ci nie grozi.
- Udziel pierwszej pomocy. W firmie powinny być wyznaczone i przeszkolone osoby, a apteczka musi być dostępna i kompletna.
- Wezwij pomoc. Przy poważnych obrażeniach dzwoń pod 112 i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
- Zawiadom przełożonego. Każdy pracownik, który zauważy wypadek, ma obowiązek niezwłocznie poinformować przełożonego.
- Zabezpiecz miejsce zdarzenia. Do czasu ustalenia okoliczności nie należy zmieniać ułożenia maszyn, narzędzi ani przedmiotów, chyba że jest to konieczne do ratowania ludzi lub usunięcia zagrożenia. Warto zrobić zdjęcia.
Postępowanie powypadkowe – terminy i obowiązki
| Etap | Termin | Kto |
|---|---|---|
| Zgłoszenie wypadku śmiertelnego, ciężkiego lub zbiorowego do PIP i prokuratury | Niezwłocznie | Pracodawca |
| Powołanie zespołu powypadkowego | Niezwłocznie po uzyskaniu informacji o wypadku | Pracodawca |
| Oględziny, wysłuchanie poszkodowanego i świadków | W toku ustaleń | Zespół powypadkowy |
| Sporządzenie protokołu powypadkowego | Nie później niż 14 dni od zawiadomienia o wypadku | Zespół powypadkowy |
| Zapoznanie poszkodowanego z protokołem | Przed zatwierdzeniem | Zespół, poszkodowany |
| Zatwierdzenie protokołu | Do 5 dni od sporządzenia | Pracodawca |
| Wpis do rejestru wypadków, wdrożenie wniosków | Po zatwierdzeniu | Pracodawca, służba BHP |
W skład zespołu powypadkowego wchodzi zwykle pracownik służby BHP i społeczny inspektor pracy. W mniejszych firmach, gdzie nie ma tych osób, zespół tworzą m.in. pracodawca lub wyznaczony pracownik oraz zewnętrzny specjalista BHP i przedstawiciel pracowników. Zespół ustala okoliczności i przyczyny zdarzenia, kwalifikuje je jako wypadek przy pracy albo nie i proponuje działania, które zapobiegną podobnym zdarzeniom.
Prawa poszkodowanego
Poszkodowany ma prawo zapoznać się z aktami postępowania, zgłosić uwagi i zastrzeżenia do protokołu i otrzymać jego egzemplarz. Jeśli nie zgadza się z ustaleniami, np. z uznaniem, że zdarzenie nie było wypadkiem przy pracy, może dochodzić swoich praw przed sądem pracy. Z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje m.in. zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru, jednorazowe odszkodowanie przy stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, a w poważniejszych przypadkach renta. Świadczenia wypłaca ZUS na podstawie protokołu powypadkowego.
Po wypadku: wnioski, ocena ryzyka, szkolenia
Postępowanie powypadkowe nie kończy się na protokole. Pracodawca powinien wdrożyć wnioski profilaktyczne, zaktualizować ocenę ryzyka na stanowisku i sprawdzić, czy pracownicy wiedzą, jak unikać podobnych zdarzeń. Często oznacza to dodatkowy instruktaż lub szkolenie dla całego zespołu. Warto też analizować zdarzenia potencjalnie wypadkowe, czyli sytuacje, w których „niewiele brakowało”. To bezpłatna lekcja, która pozwala zapobiec prawdziwemu wypadkowi.
Małe firmy bez własnej służby BHP mogą przy postępowaniu powypadkowym skorzystać ze wsparcia zewnętrznego specjalisty. W aglomeracji katowickiej pomaga w tym m.in. Pawłowski BHP PPOŻ, który obsługuje pracodawców w ramach stałej współpracy i jednorazowych usług. Po zdarzeniu firma może też zorganizować dla zespołu szkolenia BHP Siemianowice Śląskie w siedzibie zakładu. Program obejmuje wtedy konkretne zagrożenia, które doprowadziły do wypadku, i zasady postępowania w razie podobnej sytuacji.
Najczęstsze pytania
Czy drobny uraz bez zwolnienia lekarskiego też trzeba zgłosić?
Tak. Obowiązek ustalenia okoliczności i przyczyn dotyczy każdego zdarzenia, które spełnia definicję wypadku przy pracy, niezależnie od tego, czy poszkodowany trafił na zwolnienie. Przemilczenie drobnego urazu utrudnia później dochodzenie świadczeń, jeśli skutki okażą się poważniejsze.
Jak długo przechowuje się protokół powypadkowy?
Protokół wraz z dokumentacją powypadkową pracodawca przechowuje przez 10 lat. Informacje o wypadku wpisuje się też do rejestru wypadków przy pracy.
Co, jeśli wypadek zdarzył się w drodze do pracy?
Wtedy nie sporządza się protokołu powypadkowego, tylko kartę wypadku w drodze do pracy lub z pracy. Poszkodowany również ma prawo do zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Podsumowanie
Po wypadku przy pracy liczą się spokój i właściwa kolejność działań: pomoc poszkodowanemu, zabezpieczenie miejsca, zgłoszenie, zespół powypadkowy i protokół w ciągu 14 dni. Równie ważne jest to, co dzieje się później: wdrożenie wniosków, aktualizacja oceny ryzyka i szkolenie pracowników. Dzięki temu jeden wypadek nie zamienia się w serię podobnych zdarzeń.